Ciekawostki astronomiczne

Autor: Róża Chojnacka

Czy wiesz, że...


Łyżeczka materii na białym karle ma masę jednej tony?

Gęstość materii, z jakiej jest utworzona gwiazda jest rzędu 109 kg/m3. Białe karły pod względem rozmiarów zbliżone są do rozmiarów Ziemi, natomiast ich masy zawarte są w przedziale od 0,4 do 1,4 mas Słońca.


W zależności o temperatury powierzchniowej gwiazdy mają różne kolory?

Powierzchnie najgorętszych, niebieskobiałych gwiazd osiągają temperaturę 50 tysięcy kelwinów; gwiazdy białe mają temperaturę około 10 tysięcy kelwinów; gwiazdy żółte są rozgrzane mniej więcej do 6000 K, zaś temperatury najchłodniejszych gwiazd czerwonych zawarte są w przedziale 2500-3000K. Temperatury powierzchniowe kilku dobrze znanych gwiazd podaje tabelka.

Rigel białoniebieski 11550 K
Wega biała 9960 K
Słońce żółte 5800 K
Arktur pomarańczowy 4420 K
Betelgeza czerwona 3450 K

Data obchodów świąt Wielkiejnocy jest ściśle związana z pełnią księżyca?

Niedziela Zmartwychwstania przypada w pierwszą niedzielę po pierwszej pełni księżyca po równonocy wiosennej 21 marca. Od daty Wielkiej Niedzieli obliczamy inne daty związane z rokiem liturgicznym, np:

  1. Środa Popielcowa, pierwszy dzień Wielkiego Postu, przypada 40 dni (nie licząc niedziel, które są pamiątką Zmartwychwstania Jezusa Chrystusa) przed Wielkanocą
  2. Niedziela palmowa przypada 7 dni przed Wielkanocą
  3. Wielki Czwartek przypada 3 dni przed Wielkanocą
  4. Wielki Piątek 2 dni przed Wielkanocą
  5. Wielka Sobota w przeddzień Wielkanocy
  6. Wniebowstąpienie 40 dni po Wielkanocy (czwartek)
  7. Zesłanie Ducha Świętego 50 dni po Wielkanocy

Na półkuli południowej podczas astronomicznego lata trwa kalendarzowa zima?

Astronomiczne pory roku są wyznaczane na podstawie rocznego cyklu zmian oświetlenia Ziemi i są jednakowe dla całej kuli ziemskiej. Natomiast kalendarzowe pory roku są związane z ilością energii słonecznej docierającej do powierzchni Ziemi. Ponieważ ilość tej energii jest różna dla półkuli północnej i południowej, więc pory roku kalendarzowe na półkuli północnej pokrywają sie z porami astronomicznymi, a na półkuli południowej są przesunięte o pół roku względem pór astronomicznych.


W całej Unii Europejskiej występuje zmiana czasu?

W całej Unii Europejskiej o 1:00 czasu uniwersalnego (w Polsce o 2:00 czasu lokalnego) w ostatnią niedzielę marca zegary przestawia się godzinę do przodu (w Polsce o 3:00 czasu lokalnego), a w ostatnią niedzielę października, o godzinę do tyłu.


Najdłuższy pobyt w kosmosie trwał 747 dni?

Rekord należy do Rosjanina Siergieja Wasiljewicza Awdiejewa urodzonego w 1956 roku. Czas ten jest jednak rozłożony na trzy misje w latach: 1992/93, 1995/96 oraz 1998/99.


Najstarszy człowiek w kosmosie miał 77 lat?

29 października 1998 roku na pokładzie promu Discovery poleciał w kosmos senator amerykański, 77-letni John Lenn.


Pierwszy ślad stopy Neila Armstronga na Księżycu będzie prawdopodobnie za milion lat wyglądał tak samo jak w 1969 roku?

Erozja na Księżycu, powodowana głównie przez bombardowanie mikrometeorytami, jest znacznie powolniejsza niż ziemska erozja wywołana wodą i powietrzem.


Galileusz błędnie sądził, że na Księżycu są oceany?

Gdy Galileusz po raz pierwszy skierował swój teleskop w stronę Księżyca, błędnie sądził, że ogromne, względnie gładkie i ciemne powierzchnie, które ujrzał, to oceany. Nazwał je morzami, np. Morze Nektaru, morze Jasności czy Ocean Burz. Misje księżycowe nie znalazły wody na powierzchni naszego satelity. Księżycowe morza są w rzeczywistości pokładami zastygłej lawy, zwierającej bazalt, skałę powstającą w trakcie schładzania sie płynnej lawy wulkanicznej.


W Układzie Słonecznym są dwie planety dolne i pięć górnych?

Planety dolne, obiegające Słońce wewnątrz orbity Ziemi, to Merkury i Wenus. Planety górne, leżące na zewnątrz orbity Ziemi, to: Mars, Jowisz, Saturn, Uran i Neptun. Planety dolne i górne różnią się ze względu na ich warunki obserwacyjne. Między innymi nie można zobaczyć z Ziemi przejścia na tle Słońca żadnej z planet górnych, zaś planety dolne nigdy nie znajdą się w opozycji.


W Układzie Słonecznym są cztery planety wewnętrzne i cztery planety zewnętrzne?

Planeta wewnętrzna to planeta, której orbita leży w wewnętrznym obszarze rozpatrywanego systemu planetarnego. W przypadku Układu Słonecznego, planetami wewnętrznymi są: Merkury, Wenus, Ziemia, Mars. Zakłada się, że planety wewnętrzne są niewielkie i skaliste, zbudowane z ciężkich pierwiastków, podczas gdy planety zewnętrzne (Jowisz, Saturn, Uran i Neptun) to gazowe giganty otoczone przez pasy asteroid.


Astronomię można studiować na sześciu polskich uniwersytetach?

Są to: Uniwersytet Warszawski, Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu, Uniwersytet Jagielloński w Krakowie, Uniwersytet Wrocławski, Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, Uniwersytet Gdański i Uniwersytet Zielonogórski.


Rok świetlny to jednostka odległości?

Jest to odległość jaką pokonuje światło w próżni w czasie jednego roku.


Podróż ze Słońca do Ziemi zajmuje światłu około 8 minut i 31 sekund?

Dla porównania światło potrzebuje około sekundy na podróż z Ziemi na Księżyc, a najbliższa znana gwiazda, Proxima Centauri jest położona w odległości 4,22 lat świetlnych od Układu Słonecznego.


Jest 88 gwiazdozbiorów?

W 1928 roku ostateczna listę 88 gwiazdozbiorów oraz ich granice zatwierdziła Międzynarodowa Unia Astronomiczna. Do tego czasu przez stulecia granice między gwiazdozbiorami pozostawały płynne i zależały przede wszystkim od osób, które je opisywały bądź przedstawiały na mapach.


Największym księżycem w całym Układzie Słonecznym jest jowiszowy Ganimedes?

Odkrycie Ganimedesa przypisywane jest zwyczajowo Galileuszowi (1564-1642), który skierował na Jowisza skonstruowaną przez siebie lunetę i dostrzegł w pobliżu tej planety cztery stale zmieniające swe położenie „gwiazdy”. Były to Io, Europa, Ganimedes i Kallisto.


Słońce świeci już około 5 miliardów lat i tyleż samo czasu będzie jeszcze świecić?

Tak, jesteśmy na półmetku ewolucji Słońca i kiedyś nastąpi ten długo zapowiadamy „koniec świata”. Przypuszcza się, że Słońce powstało około 4,6 miliarda lat temu. Gdy zapasy wodoru wyczerpią się, co nastąpi za mniej więcej kolejne 5 mld lat, Słońce zmieni się w czerwonego olbrzyma, po czym odrzuci zewnętrzne warstwy, przeistaczając się w białego karła. Przez wiele miliardów lat będzie stygł, aż stanie się czarnym karłem.